Học sinh THPT sở hữu một lợi thế mà nhiều người lớn chúng ta khó có được, tư duy hình ảnh còn trong trẻo, chưa bị gò bó bởi những khuôn mẫu nghệ thuật cố định. Các em nhìn đời sống bằng con mắt mới mẻ, chân thực và đôi khi đầy những điều bất ngờ. Chính vì vậy, ngôn ngữ hình ảnh của các em thường giàu cảm xúc, gần gũi nhưng vẫn có sức sống riêng biệt, điều mà không ít nghệ sĩ trưởng thành phải vật lộn để giữ lại khi phong cách cá nhân khi đã được định hình.
Học sinh CLB Nhiếp ảnh đang thực hành chụp ảnh tại một sự kiện ngoại khóa của nhà trường.
Hơn nữa, nhờ khả năng sử dụng ngoại ngữ ngày càng tốt, học sinh hôm nay có thể tiếp cận trực tiếp với sự chuyển động không ngừng của nhiếp ảnh thế giới, từ xu hướng sáng tác đến các kỹ thuật thuật phức tạp hoặc có nhiều cơ hội tiếp cận đến những tác phẩm mang hơi thở của thời đại từ các tác giả lớn trên thế giới. Xét về công cụ lẫn khả năng tiếp cận tri thức, thế hệ các em không hề thua kém những người đi theo con đường truyền thống. Đây rõ ràng là một nguồn năng lượng sáng tạo quý giá, đáng lẽ phải được nhận diện và đầu tư bài bản ngay từ sớm.
Nhưng thực tế lại khác, dù tiềm năng lớn đến vậy nhưng nhiếp ảnh học đường hiện nay vẫn chủ yếu tồn tại dưới dạng các câu lạc bộ mang tính phong trào là chính. Sinh hoạt mang tính chất tự phát, nội dung phần lớn chỉ dừng ở chụp ảnh lưu niệm hay ghi nhận sự kiện trường lớp, chưa thực sự chạm đến sáng tác nghệ thuật có chiều sâu tư duy. Đây là một thực trạng đáng lo ngại về định hướng các CLB nhiếp ảnh học đường hiện nay.
Nguyên nhân cũng có thể dễ dàng nhìn thấy, do thiếu giáo trình, tài liệu chính thống dành cho lứa tuổi học sinh, chưa có chương trình đào tạo bài bản, việc học chủ yếu dựa vào “truyền miệng”. Hầu hết giáo viên phụ trách CLB đều kiêm nhiệm, chưa phải là những người am hiểu nhiếp ảnh sâu, nên khó hướng dẫn toàn diện cả lý luận thẩm mỹ lẫn kỹ thuật.
Ngay tại Trường THPT Bùi Hữu Nghĩa TP. Cần Thơ, nơi tác giả đang dạy và trực tiếp làm Chủ nhiệm CLB Nhiếp Ảnh tại trường, tác giả cũng đã cố gắng rất nhiều. CLB sinh hoạt định kỳ vào chiều thứ Sáu, tổ chức thực hành chụp ảnh, bình ảnh nhận xét hoặc những giờ trao đổi về lý thuyết nhiếp ảnh. Để thay đổi không khí cho buổi sinh hoạt đã tổ chức các hoạt động giao lưu với các CLB khác như F-Photography. Đặc biệt, ngày 16/1/2026 vừa qua, CLB sẽ tổ chức chuyên đề “Nhiếp ảnh thiên nhiên – Macro” với NSNA. Nguyễn Quốc Toàn (Lý Gia Đại). Thế nhưng, dù đã có những hoạt động thiết thực như vậy, CLB vẫn chỉ mang tính chất thời điểm chứ chưa phải là môi trường nuôi dưỡng sáng tác bài bản, hệ thống. Việc thiếu tài liệu chuyên sâu, workshop thường xuyên và sự kết nối liên tục với Hội Nhiếp ảnh địa phương hay Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam vẫn là những hạn chế rõ nét và đáng báo động.
Hệ quả hiện nay, nhiều em có năng khiếu ban đầu rất tốt, có tư duy nhạy cảm với hình ảnh, quan sát sắc bén, cách nhìn độc đáo nhưng vì thiếu người dẫn dắt và môi trường nuôi dưỡng, đam mê nhanh chóng phai nhạt. Các em dần cảm thấy mơ hồ, thiếu mục tiêu, rồi chuyển sang những lĩnh vực khác có lộ trình rõ ràng hơn. Đó là sự lãng phí đáng tiếc ngay từ cấp độ cá nhân.
Ở quy mô lớn hơn, khi hoạt động chỉ dừng ở mức “chụp cho đẹp” hay ghi nhận sự kiện, sản phẩm của học sinh khó lan tỏa ra ngoài trường. Ngay cả những CLB tích cực như đã đề cập, nếu không được hỗ trợ thêm về chuyên môn và sự kết nối giữa các Hội nghề nghiệp, cũng khó tạo được vị thế riêng trong môi trường văn hóa, nghệ thuật.
Về lâu dài, đây là sự lãng phí mang tính hệ thống đối với cả nền nhiếp ảnh Việt Nam. Trong khi nhiếp ảnh thế giới thay đổi chóng mặt nhờ công nghệ và tư duy thị giác mang hơi thở của thời đại, việc thiếu lớp kế cận được bồi dưỡng từ sớm sẽ khiến quá trình đổi mới bị chậm lại, thậm chí tụt hậu so với khu vực và quốc tế. Chúng ta đang vô tình đánh mất một lực lượng trẻ giàu khả năng thích ứng cao, nắm bắt xu hướng của thời và mang trong mình cái nhìn phóng khoáng, tươi mới của nhiếp ảnh.
hành viên CLB Nhiếp ảnh trong buổi sinh hoạt chuyên đề “Nhiếp ảnh thiên nhiên, Macro” với NSNA Việt Nam Nguyễn Quốc Toàn (Lý Gia Đại).
Sự bỏ ngỏ nhiếp ảnh học đường không chỉ là lãng phí về con người mà còn là đánh mất cơ hội xây dựng một nền nhiếp ảnh Việt Nam hiện đại, giàu sức sống và hội nhập quốc tế. Đây là vấn đề mang tính chiến lược, cần được nhìn nhận và có những giải pháp cụ thể, quyết liệt hơn trong chiến lược phát triển nhiếp ảnh Việt Nam thời gian tới.
.jpg "Vượt qua lối mòn từ “ảnh đẹp” đến tư duy sáng tác trong nhiếp ảnh đương đại")
