Ngoại giao hình ảnh: Sức mạnh mềm của nhiếp ảnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Chiều ngày 11/5, tại Trung tâm Thảo luận số 4, trong khuôn khổ Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031 được tổ chức trong các ngày 11,12 và 13/5 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Thủ đô Hà Nội, NSNA Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã có tham luận góp ý vào chuyên đề: "Nâng cao hiệu quả đối ngoại nhân dân, mở rộng hợp tác quốc tế, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Trong nhiều năm đi sáng tác và giao lưu quốc tế, tôi có một quan sát rất giản dị nhưng sâu sắc. Khi những người bạn quốc tế nhắc về Việt Nam, họ hiếm khi bắt đầu bằng những con số tăng trưởng GDP hay kim ngạch xuất khẩu. Thay vào đó, ký ức của họ được neo giữ bằng những hình ảnh. Đó có thể là sự kỳ vĩ của ruộng bậc thang Mù Cang Chải mùa lúa chín; là vẻ đẹp siêu thực của Vịnh Hạ Long; hay đơn giản chỉ là nụ cười trong trẻo, hiếu khách của một em bé vùng cao.

Tôi nhận ra rằng, đó chính là sức mạnh tối thượng của đối ngoại nhân dân. Nó không đi qua bộ lọc của lý trí, mà đi thẳng vào trái tim. Và một khi hình ảnh đất nước ta đã ngự trị trong trái tim bạn bè quốc tế, thì mọi rào cản về hợp tác kinh tế, chính trị sẽ tự động được tháo gỡ.

Tôi nói điều này không phải để tự đề cao nghề nghiệp của mình, mà để khẳng định rằng: nhiếp ảnh là một thứ ngôn ngữ quốc tế không cần phiên dịch. Nó là một công cụ đặc biệt sắc bén để chúng ta kể cho thế giới nghe câu chuyện về một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, đa dạng bản sắc, đang đổi mới quyết liệt và tự tin vươn ra biển lớn.

Thời gian qua, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã nỗ lực làm tốt vai trò “sứ giả nhân dân” của mình. Chúng tôi duy trì vị thế vững chắc tại Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật quốc tế (FIAP); tổ chức các cuộc thi lớn thu hút hàng ngàn tác giả từ khắp các châu lục. Hàng năm, nghệ sĩ Việt Nam mang về hàng trăm huy chương danh giá.

Nhưng đằng sau những tấm huy chương ấy là sự hy sinh thầm lặng. Rất nhiều nghệ sĩ của chúng tôi, có những người đã ngoài 70 tuổi, vẫn tự bỏ tiền túi mua vé máy bay, lặn lội mang theo vali ảnh in sẵn sang tận châu Âu, châu Mỹ, chỉ với một mong mỏi duy nhất: để hình ảnh quê hương, đất nước mình được hiện diện trang trọng tại các không gian nghệ thuật quốc tế. Đó là một dạng đối ngoại nhân dân rất đẹp, rất kiên cường và đậm chất Việt Nam!

Tuy nhiên, nếu nhìn thẳng vào thực tiễn và yêu cầu của kỷ nguyên mới, chúng ta không thể chỉ mãi dựa vào sự nỗ lực đơn lẻ của từng cá nhân hay từng hội nghề nghiệp. Chúng ta cần một sức mạnh tổng hợp. Vì vậy, tôi xin mạnh dạn đề xuất 4 kiến nghị cụ thể gắn với vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam:

Thứ nhất, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần thực sự phát huy vai trò “nhạc trưởng” điều phối quyền lực mềm.

Hiện nay, các tổ chức thành viên của Mặt trận đều có hoạt động quốc tế, nhưng sức mạnh đang bị phân tán. Nếu Mặt trận thiết lập được một cơ chế hiệp thương định kỳ, quy tụ các hội quần chúng để cùng thống nhất một “chủ đề truyền thông quốc gia” cho mỗi năm – ví dụ năm nay là “Chủ quyền biển đảo”, năm sau là “Khát vọng chuyển đổi số” – thì toàn hệ thống sẽ cùng đồng loạt chuyển động. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam lo phần hình ảnh; Hội Nhà văn, Hội Nhạc sĩ và các hội quần chúng trong lĩnh vực văn học nghệ thuật lo tác phẩm; các tổ chức hữu nghị lo lan tỏa. Khi có nhạc trưởng điều khiển, bản giao hưởng đối ngoại nhân dân chắc chắn sẽ vang dội và hiệu quả hơn rất nhiều.

Thứ hai, khẩn trương kiến tạo “Kho dữ liệu hình ảnh quốc gia” trên không gian số.

Trong thời đại số, hình ảnh Việt Nam phải đến được với công chúng trẻ toàn cầu qua chiếc điện thoại di động, chứ không chỉ qua các phòng triển lãm vật lý. Chúng tôi đề xuất Mặt trận phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các hội chuyên ngành xây dựng một ngân hàng ảnh chính thống, có bản quyền minh bạch, được chú thích đa ngôn ngữ.

Khi các Đại sứ quán, các tổ chức quốc tế hay báo chí nước ngoài cần một bức ảnh đẹp, chuẩn xác về Việt Nam, họ có thể truy cập và sử dụng ngay lập tức. Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) có thể dễ dàng tạo ra hình ảnh giả mạo, việc có một kho dữ liệu gốc chính thống là vũ khí tối quan trọng để chúng ta đấu tranh, phản bác các thông tin xuyên tạc, bảo vệ chủ quyền biên giới và biển đảo trên không gian mạng. Hội chúng tôi sẵn sàng đóng góp nguồn lực tác phẩm khổng lồ cho dự án này.

Thứ ba, gắn kết chặt chẽ công tác hội với cộng đồng kiều bào.

Kiều bào ta là nguồn lực vô giá và là những đại sứ văn hóa thường trực của đất nước. Chúng ta cần đẩy mạnh chuyển đổi số để kết nối các mạng lưới trí thức, doanh nhân và thanh niên Việt Nam trên toàn cầu. Mặt trận và các tổ chức thành viên cần cung cấp “vũ khí hình ảnh” cho kiều bào, tổ chức các trại sáng tác, các tuần lễ văn hóa để chính những người con xa xứ, đặc biệt là thế hệ trẻ, thêm tự hào về cội nguồn và chủ động lan tỏa vẻ đẹp Việt Nam ra thế giới.

Thứ tư, cần có cơ chế đặt hàng và đầu tư xứng tầm từ Nhà nước.

Chúng ta ủng hộ chủ trương xã hội hóa, nhưng đối với các nhiệm vụ mang tính chất đại diện hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế, không thể áp dụng xã hội hóa cào bằng. Một đoàn nghệ sĩ đi thi đấu, triển lãm, mang chuông đi đánh xứ người vì thể diện quốc gia cần được Nhà nước, Mặt trận có cơ chế hỗ trợ, đặt hàng cụ thể. Đó không chỉ là sự hỗ trợ tài chính, mà là sự tôn vinh danh phận “sứ giả văn hóa” của họ.

Bước vào kỷ nguyên mới của dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc không chỉ cần sức mạnh của thép và súng, mà còn cần sức mạnh của văn hóa, của lòng tin và sự thấu cảm.

Giới văn nghệ sĩ, những người cầm máy chúng tôi, dù đi đâu, đứng trước bạn bè quốc tế nào, cũng luôn tâm niệm rằng tác phẩm mình mang theo chính là một mảnh ghép danh dự của Tổ quốc. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam xin hứa sẽ tiếp tục là một thành viên tận tâm, trách nhiệm của ngôi nhà chung Mặt trận, cống hiến hết mình để hình ảnh một nước Việt Nam hòa bình, rực rỡ và khát vọng sẽ tỏa sáng rạng ngời trong trái tim của bạn bè quốc tế.