Khi thơ ca gặp điện ảnh giữa những giao thoa văn hóa

Từ nền tảng ấy, cùng trải nghiệm trưởng thành giữa Việt Nam, Singapore và Mỹ, Annie đang từng bước hình thành một ngôn ngữ làm phim giàu tính cá nhân, nơi hình ảnh, nhịp điệu và cảm xúc cùng tham gia kể chuyện.

Annie Liones Nguyen sinh ra tại Việt Nam, lớn lên tại Singapore và hiện hoạt động nghệ thuật tại Los Angeles, Hoa Kỳ. Ba không gian sống với những khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và môi trường xã hội đã trở thành những lớp trải nghiệm quan trọng trong quá trình hình thành tư duy nghệ thuật của nữ biên kịch, đạo diễn.

Trong những năm gần đây, các tác phẩm điện ảnh do Annie viết và đạo diễn đã nhận được giải thưởng, đề cử và được lựa chọn tại nhiều liên hoan phim. Song song với điện ảnh, cô vẫn duy trì mối liên hệ với văn chương, đặc biệt là thơ ca – lĩnh vực từng đưa cô đến với những trải nghiệm xuất bản, giải thưởng và giới thiệu tác phẩm ở phạm vi quốc tế.

Với Annie, một bộ phim không chỉ được tạo nên từ cốt truyện, lời thoại hay hành động. Câu chuyện còn nằm trong ánh mắt của nhân vật, nhịp chuyển của một cảnh quay, âm thanh phía sau khung hình và những khoảng lặng tưởng như không có gì xảy ra. Tư duy của một người viết thơ khiến cô chú ý đến phần chìm của cảm xúc, đến những điều nhân vật không thể hoặc không muốn nói thành lời.

Từ trang thơ đến trường quay

Sau khi hoàn thành bằng cử nhân Tâm lý học năm 2022, Annie tham gia một chương trình làm phim ngắn hạn tại New York Film Academy ở Los Angeles. Trải nghiệm này trở thành bước ngoặt, giúp cô xác định điện ảnh không chỉ là một thử nghiệm nhất thời mà là con đường nghệ thuật muốn theo đuổi lâu dài.

Năm 2023, Annie trở lại Los Angeles để học cao học về làm phim. Từ đây, cô bước vào một giai đoạn chuyên nghiệp hơn, trực tiếp tham gia nhiều khâu của quá trình sáng tạo, từ phát triển kịch bản, lựa chọn diễn viên, khảo sát bối cảnh đến định hướng phong cách hình ảnh.

Dù chuyển từ thơ sang điện ảnh, Annie không xem đó là sự rời bỏ văn chương. Ngược lại, cô coi điện ảnh như một hình thức mở rộng của việc viết. Nếu thơ cô đọng cảm xúc trong ngôn từ, điện ảnh cho phép cô chuyển những cảm xúc ấy thành hình ảnh, âm thanh, nhịp điệu và không gian.

Một trong những dấu mốc đáng chú ý trong giai đoạn đầu là “Người Nạn Nhân” (The Victim), bộ phim do Annie trực tiếp viết kịch bản và đạo diễn. Ngoài việc phát triển câu chuyện, cô còn tham gia sâu vào quá trình lựa chọn diễn viên, khảo sát bối cảnh và định hướng tổng thể về hình ảnh cho tác phẩm.

“Người Nạn Nhân” đã giành ba giải thưởng, đồng thời có thêm chín lần được đề cử, tuyển chọn hoặc ghi nhận tại các liên hoan phim. Đáng chú ý, bộ phim giành giải Phim Sinh viên Xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Phụ nữ California và được trình chiếu trước khán giả tại đây.

Sau buổi chiếu, một nữ diễn viên gốc Á đã tìm gặp Annie để chia sẻ cảm xúc. Cô cho biết rất xúc động khi nhìn thấy một nhân vật có ngoại hình giống mình xuất hiện trên màn ảnh lớn. Với Annie, cuộc gặp ấy trở thành một trải nghiệm đáng nhớ, cho thấy một câu chuyện bắt đầu từ trải nghiệm cá nhân vẫn có thể tạo ra sự đồng cảm và kết nối với những người có ký ức tương đồng.

Những câu chuyện đi qua nhiều nền văn hóa

Sinh ra ở Việt Nam, trưởng thành tại Singapore và làm phim ở Los Angeles, Annie luôn ý thức về vị trí của mình giữa nhiều nền văn hóa. Cô không xem sự dịch chuyển ấy chỉ là một phần tiểu sử mà còn là nguồn chất liệu sáng tạo.

Việt Nam gắn với ký ức và nguồn cội; Singapore mở ra trải nghiệm về một xã hội đa ngôn ngữ, đa sắc tộc; trong khi Los Angeles đưa cô đến với môi trường điện ảnh quốc tế, nơi những câu chuyện cá nhân phải tìm được cách đối thoại với khán giả đến từ nhiều nền văn hóa khác nhau.

Những giao thoa ấy khiến Annie quan tâm đến các câu hỏi về bản sắc, cảm giác thuộc về và cách con người nhìn nhận những khác biệt xung quanh mình. Trong các tác phẩm, cô không nhất thiết tìm kiếm những câu trả lời tuyệt đối mà quan tâm nhiều hơn đến quá trình nhân vật đối diện với hoàn cảnh, ký ức và những lựa chọn của chính mình.

Đây cũng là điểm gặp gỡ giữa thơ ca và điện ảnh trong sáng tác của Annie. Thơ giúp cô chấp nhận sự mơ hồ và những tầng nghĩa không cần giải thích hết; trải nghiệm đa văn hóa giúp cô nhìn một vấn đề từ nhiều góc độ. Khi kết hợp hai yếu tố ấy, cô hướng tới cách kể chuyện giàu cảm xúc nhưng dành khoảng trống để khán giả tự cảm nhận.

Từ nỗi sợ nước đến tiếng cười của “Cowboy Convention”

Trước “Người Nạn Nhân”, Annie từng gây chú ý với phim ngắn “Nỗi Sợ Của Nước” (Aquaphobia), tác phẩm được lựa chọn vào Top 30 của Indian Film Project (IFP).

Bộ phim được thực hiện trong khuôn khổ thử thách làm phim kéo dài 50 giờ. Trong khoảng thời gian rất ngắn, Annie phải hoàn thành gần như toàn bộ quy trình từ viết, quay đến dựng phim, trong điều kiện kinh phí và thiết bị hạn chế.

Nguồn cảm hứng của câu chuyện đến từ chính trải nghiệm của mẹ cô, người từng suýt chết đuối khi còn nhỏ và mang nỗi sợ nước trong nhiều thập kỷ trước khi học bơi khi đã trưởng thành.

Từ một ký ức gia đình, Annie phát triển thành câu chuyện điện ảnh về nỗi sợ và những dấu vết mà một biến cố có thể để lại trong đời sống con người. Đây cũng là một ví dụ cho cách cô tìm kiếm chất liệu từ những điều rất gần gũi, sau đó chuyển hóa chúng thành câu chuyện có khả năng đối thoại với người xem.

Nếu “Nỗi Sợ Của Nước” khai thác sự sợ hãi và những lớp cảm xúc ẩn sâu trong ký ức, “Cowboy Convention” lại cho thấy một Annie khác: nhẹ nhàng, hài hước và giàu tính chơi chữ. Bộ phim khai thác cách chơi chữ giữa “cow boy” và “cowboy”, tập trung vào hai nhân vật và một xung đột đơn giản.

Từ hài hước, lãng mạn đến tâm lý và ly kì, các tác phẩm cho thấy Annie không xây dựng hành trình sáng tác quanh một thể loại cố định. Cô lựa chọn hình thức kể chuyện dựa trên chính bản chất của từng câu chuyện.

Bước chuyển từ phim ngắn sang phim truyện dài

Dấu mốc mới trong hành trình sáng tạo của Annie là việc hoàn thành phim truyện dài “Bên Nhau Trong Những Ngày Đóng Cửa” (While We Were Inside) với vai trò biên kịch và đạo diễn.

Thời lượng khoảng 80 phút, đây là dự án có quy mô lớn nhất mà Annie từng thực hiện, đồng thời đánh dấu bước chuyển từ phim ngắn sang phim truyện dài.

Nếu những bộ phim trước là quá trình thử nghiệm và tích lũy kinh nghiệm, phim truyện dài mở ra một không gian rộng hơn để Annie phát triển nhân vật, cấu trúc câu chuyện và ngôn ngữ điện ảnh. Đây cũng là cơ hội để những ảnh hưởng từ thơ ca và trải nghiệm đa văn hóa được đặt vào một cấu trúc dài hơi hơn, nơi cảm xúc có thời gian hình thành, biến đổi và lắng lại.

Với Annie, nền tảng quan trọng nhất của một bộ phim vẫn là kịch bản tốt. Cô không đặt quy mô sản xuất hay những yếu tố kỹ thuật lên trên trải nghiệm của người xem.

“Tôi thường xem một bộ phim lần đầu bằng tâm thế của một khán giả bình thường, rồi đến lần thứ hai mới để tư duy của một đạo diễn và người làm kỹ thuật lên tiếng. Tôi muốn phim của mình vừa có thể giải trí, vừa để lại cảm xúc sau khi khán giả bước ra khỏi rạp.”

Quan điểm ấy cũng thể hiện cách Annie nhìn nhận nghề đạo diễn. Làm phim không chỉ là hiện thực hóa một ý tưởng mà còn là quá trình liên tục giải quyết vấn đề. Thời gian, kinh phí, thiết bị hay những tình huống bất ngờ trên trường quay đều có thể trở thành giới hạn. Người đạo diễn vì thế phải biết thích ứng, lựa chọn và tìm ra giải pháp phù hợp nhất cho câu chuyện.

Với một người từng viết thơ, những giới hạn ấy đôi khi cũng tạo ra sự cô đọng. Một ánh mắt có thể thay cho lời thoại; một không gian có thể thay cho lời giải thích; một khoảng lặng đúng lúc có thể khiến cảm xúc ở lại lâu hơn một đoạn đối thoại dài.

Đi tìm ngôn ngữ điện ảnh của riêng mình

Điều Annie đang tìm kiếm không chỉ là một phong cách hình ảnh dễ nhận biết mà còn là một cách kể chuyện nhất quán với thế giới quan của mình.

Trong thế giới ấy, con người được nhìn từ nhiều phía; ký ức có thể thay đổi theo thời gian; bản sắc không nhất thiết là một khái niệm cố định mà được hình thành qua những nơi ta từng sống, những người ta từng gặp và những trải nghiệm ta mang theo.

Nền tảng thơ ca giúp Annie chú trọng đến nhịp điệu và sức gợi. Tâm lý học giúp cô quan tâm đến đời sống nội tâm. Trải nghiệm giữa nhiều nền văn hóa khiến cô nhạy cảm hơn với những khác biệt trong cách con người giao tiếp và nhìn nhận thế giới. Điện ảnh trở thành nơi để những nguồn ảnh hưởng ấy gặp nhau.