Cổng vào khu di tích Hang Hỏa Tiễn. Ảnh: Trần Duy Ngoãn
Năm 1964 - 1965, đế quốc Mỹ đã tập trung lực lượng, sử dụng vũ khí hiện đại mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc nhằm đánh phá hậu phương, cắt đứt các tuyến giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam.
Tại Nghệ An, các khu vực như Vinh - Bến Thủy, Cửa Hội và nhiều huyện miền núi như Kỳ Sơn, Tương Dương, Tân Kỳ, Nghĩa Đàn… trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt. Đặc biệt, hệ thống giao thông đường sắt, đường bộ, cầu phà từ cầu Cấm - Nghi Lộc ra Khe Nước lạnh - Hoàng Mai liên tục hứng chịu bom đạn.
Đoàn Văn nghệ sĩ – Hội Liên hiệp VHNT Nghệ An dâng hương tưởng niệm các Liệt sĩ tại Hang Hỏa Tiễn. Ảnh: Trần Duy Ngoãn
PGS – Tiến sĩ Đinh Trí Dũng – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp VHNT Nghệ An cùng các Nghệ sĩ dâng hương tại Ban thờ cán bộ chiến sĩ TNXP tại hang Hỏa Tiễn. Ảnh: Trần Duy Ngoãn.
Trong bối cảnh đó, để đảm bảo chi viện kịp thời cho miền Nam, ngày 27/4/1965, Bộ Giao thông - Vận tải thành lập đơn vị TNXP “Ba sẵn sàng” C271, Đội 27 gồm 150 đồng chí, chia thành nhiều tổ đội, mỗi tổ đảm nhiệm một nhiệm vụ khác nhau như: nạo vét kênh nhà Lê, bốc dỡ hàng hóa; bảo vệ an toàn đường sắt, đường bộ từ Khe Nước lạnh vào cầu Hoàng Mai. Tổ 4 có 36 đồng chí (14 nam, 22 nữ) từ các tỉnh Nghệ An, Hà Nam, Thanh Hóa, Thái Bình, Thừa Thiên Huế được giao nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và khắc phục kịp thời các sự cố trên tuyến đường sắt khi bom Mỹ đánh phá.
Bia dẫn tích sự kiện máy bay Mỹ oanh tạc bắn Hỏa tiễn vào hang ngày 28/4/1966. Ảnh: Trần Duy Ngoãn
Bia ghi danh 33 Liệt sĩ TNXP hy sinh ngày 28/4/1966 tại Hang Hỏa Tiễn. Ảnh: Trần Duy Ngoãn
Cách đây, ngót 60 năm, khoảng 9 giờ, sáng ngày 28/4/1966, trong khi đang làm nhiệm vụ khai thác đá trên công trường, bất ngờ có kẻng báo động, mọi người chạy vào hang đá trú ẩn, cũng là lúc máy bay địch dội một loạt bom làm rung chuyển cả khu vực, sau đó là 2 quả đạn rocket bắn thẳng vào nơi trú ẩn. Toàn bộ cửa hang chìm trong khói bụi dày đặc, cây cối đổ ngã, hàng trăm khối đất đá bịt kín lối vào. Khi các tổ đội công nhân xung quanh lập tức chạy ra hiện trường ứng cứu thì tìm kiếm được 4 đồng chí ở phía cửa hang, còn lại 32 đồng chí khác thì không thể tiếp cận do cửa hang bị sập.
Hang Hỏa Tiễn nhìn từ trong hang ra cửa hang. Ảnh: Trần Duy Ngoãn.
Lực lượng cứu hộ đào bới suốt đêm, đến sáng hôm sau thì một phần cửa hang được mở. Trong hang, gần như toàn bộ thi thể các anh chị nằm ngổn ngang, không còn ai nguyên vẹn. Chị Trần Thị Loan bị thương nặng được đồng đội đem đi Hà Nội để cứu chữa, nhưng không qua khỏi, hy sinh vào tháng 8/1966. Chị Nguyễn Thị Toán khắp cơ thể đầy mảnh đạn không còn thở, sau khi đưa đi khâm liệm chuẩn bị cho lễ an táng thì bất ngờ tỉnh lại và được cứu sống. Anh Nguyễn Ngọc Lâm, bị phiến đá hàng chục tấn đè nửa người và mãi mãi yên nghỉ trong hang. 33 anh chị đã nằm lại vĩnh viễn nơi đây khi tuổi đời còn rất trẻ, người trẻ nhất mới tròn 16 tuổi.
Nơi đây đã trở thành một trong những địa chỉ đỏ, sáng mãi bản hùng ca bất tử, là điểm đến hấp dẫn cho du khách thập phương mỗi lần về với miền quê nơi địa đầu xứ Nghệ. Ảnh: Trần Duy Ngoãn
Hang Hỏa tiễn, nơi tuổi xuân hóa thành bất tử. Ảnh: Trần Duy Ngoãn.
Cây đa tại khu di tích lịch sử Hang Hỏa Tiễn. Ảnh: Trần Duy Ngoãn
Năm 2003, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đã quyết định công nhận 33 TNXP Tổ 4, đơn vị C271, đội 27 là Liệt sỹ và cấp bằng Tổ quốc ghi công. Năm 2011, Hang Hỏa Tiển và Nghĩa trang Liệt sĩ Đường sắt được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích Quốc gia. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm, mà còn là nơi truyền cảm hứng, địa chỉ đỏ nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp mà cha ông để lại.
