Nguyễn Đình Ưu - Nhân chứng của những khoảnh khắc hào hùng

Nguyễn Đình Ưu vào bộ đội năm 1946. Năm 1948 đến năm 1950 ông làm chiến sĩ ở Đại đoàn 308. Ông đến với nhiếp ảnh khi tư duy đã bắt đầu có độ chín. Được đơn vị bộ đội giao cho chiếc máy ảnh chiến lợi phẩm, ông đã mầy mò tự học và chụp những bức ảnh đầu tiên. Năm 1951, ông được điều về báo Quân đội nhân dân. Nhờ chịu khó tìm tòi, học hỏi, Nguyễn Đình Ưu đã trưởng thành nhanh chóng. Ông sống cuộc sống của một nhà báo quân đội cùng lăn lộn bên người lính, chung chiến hào và cùng ăn cơm vắt bên nhau.

Ông được sống những ngày đầy hứng khởi trong không khí toàn quân chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông đã chụp nhiều bức ảnh lịch sử lưu lại hình ảnh những đoàn dân công hỏa tuyến chuyển hàng ra mặt trận. Bức ảnh “Trâu kéo ô tô vượt đường lầy ra tiền tuyến” mà ông tâm đắc nhắc ông nhớ lại những ngày gian khó ấy. Bộ đội hoạt động sôi nổi nhất về ban đêm. Vào ngày kỷ niệm sư đoàn Tiên Phong, muốn chụp ảnh bộ đội liên hoan trên sân cỏ, ông phải đề nghị sư đoàn cho đốt 20 gánh củi khô, để đủ ánh sáng, ông còn vứt vào đó bốn chiếc pháo sáng vừa thu được trong đồn địch.

Ký ức về ánh sáng giúp Nguyễn Đình Ưu rất nhiều trong nghề nghiệp. Ảnh của ông bao giờ cũng chỉn chu, có tạo hình mạnh và gây ấn tượng với người xem. Những bức ảnh như “Chiến sĩ Vệ Quốc Đoàn” mô tả đoàn quân súng ống nai nịt gọn gàng với những bộ quần áo sờn vai vá ống và những gương mặt cương nghị đầy hào khí. Bức ảnh “Bộ đội về làng” ghi lại hình ảnh đẹp của người lính trong tình dân quân. Bước vào chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Đình Ưu và Bùi Duy Ly thuộc thê đội hai tham gia chiến trận lúc gần kết thúc chiến dịch. Hiệp định Giơnevơ được ký kết. Vào ngày giải phóng Thủ đô Hà Nội, Nguyễn Đình Ưu đã chụp bức ảnh lịch sử “Người lính thực dân Pháp rút khỏi bốt Hàng Đậu”. Hình ảnh người chiến sĩ Việt Nam ở trung tâm với quân phục gọn gàng giản dị và đẹp đẽ, tay cầm tiểu liên bên hai người lính Pháp đang ra đi. Bức ảnh đoạt Huy chương Vàng ảnh báo chí quốc tế tại Liên Xô.

Ông cũng chụp bức ảnh lịch sử trên cầu Long Biên khi các chiến sĩ ta khoác súng giám sát đội quân viễn chinh Pháp lui quân, một sự kiện quan trọng chấm dứt sự chiếm đóng gần 100 năm của thực dân Pháp ở Việt Nam.

Sống ở báo Quân đội nhân dân, ông là một nhà báo nghiêm túc và mẫu mực. Thời gian này, Nguyễn Đình Ưu đã chụp được tuyệt tác nhiếp ảnh “Nữ dân quân”. Đó là bức ảnh tiêu biểu cho phụ nữ thời đại Hồ Chí Minh. Bức ảnh chụp nhân dịp chuẩn bị cho kỷ niệm 15 năm ngày Quốc khánh 2-9-1960. Người trong ảnh là nữ dân quân Minh Nguyệt. Lúc đó cô là một trong hai trăm người được lựa chọn của khối dân quân nữ đang tập duyệt binh trên sân bay Bạch Mai. Hình ảnh của cô được đăng tải suốt nhiều năm trên các phương tiên thông tin đại chúng.

Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật - lĩnh vực nhiếp ảnh năm 2001 với bức ảnh “Nữ dân quân” và “Quân viễn chinh Pháp rút khỏi đồn cảnh sát Hàng Đậu” (1954). Nguyễn Đình Ưu sống một cuộc đời sôi nổi và hữu ích.