Mâm cỗ Tết ba miền: Nơi hội tụ hương vị, ký ức và tình người Việt

(NADS) - Dọc theo chiều dài đất nước, mâm cỗ Tết ba miền mang những sắc thái riêng, tựa như ba gam màu khác biệt nhưng hòa quyện, tạo nên bức tranh văn hóa Việt Nam đa dạng mà thống nhất.

Ở miền Bắc, đặc biệt là Hà Nội, mâm cỗ Tết mang dáng vẻ trang trọng, chuẩn mực và giàu tính biểu tượng. Người miền Bắc quan niệm mâm cỗ ngày Tết không chỉ để ăn mà còn để dâng lên tổ tiên, vì thế mọi sự sắp đặt đều phải chỉn chu.

Mâm cỗ truyền thống thường theo lối “4 bát, 4 đĩa”, tượng trưng cho tứ trụ, bốn mùa, bốn phương; với những gia đình khá giả hơn là 6 hoặc 8 bát, đĩa mang ý nghĩa phát lộc, phát tài. Những mâm cỗ lớn có thể được xếp cao hai, ba tầng trên mâm đồng hoặc mâm gỗ, bên cạnh chén rượu nhỏ và đĩa hoa trang trí thanh nhã.

Bốn bát cơ bản trong mâm cỗ miền Bắc gồm chân giò lợn hầm măng, bóng thả, miến nấu và mọc nấm; bốn đĩa là gà luộc, thịt lợn, giò lụa và chả quế. Đặc biệt, thịt đông, món ăn chỉ xuất hiện trong tiết trời lạnh giá của miền Bắc – thể hiện sự tinh tế của ẩm thực theo mùa.

Không thể thiếu trên mâm cỗ là bánh chưng vuông vắn, xanh thẫm màu lá dong, biểu tượng cho đất trời và ước vọng về một năm no đủ, bình an.

Nếu mâm cỗ miền Bắc mang vẻ cầu kỳ thì mâm cỗ Tết miền Trung lại toát lên sự chắt chiu, khéo léo và đậm đà. Trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, thiên tai thường xuyên, người miền Trung gửi gắm vào mâm cỗ Tết tinh thần chịu thương chịu khó và lòng biết ơn cuộc sống.

Mâm cỗ nơi đây thường không quá cầu kỳ về hình thức nhưng phong phú về món ăn, gồm cơm trắng, canh bún, đồ xào, thịt kho, cá kho, chả ram, rau sống và đôi khi có thêm gà luộc được chặt nhỏ, bày biện gọn gàng.

Bánh tét là món không thể thiếu trong ngày Tết miền Trung, cùng với các món truyền thống như thịt ngâm mắm, dưa món… tạo nên hương vị Tết đậm đà, mặn mà, phản chiếu tính cách bền bỉ của con người miền Trung.

Vào đến miền Nam, đặc biệt là miền Tây sông nước, mâm cỗ Tết mang vẻ phóng khoáng, bình dị nhưng vẫn tròn đầy ý nghĩa tâm linh. Những món ăn quen thuộc như thịt kho hột vịt, canh khổ qua, tôm kho tàu, lạp xưởng, củ kiệu, dưa giá… không chỉ làm nên hương vị ngày Tết mà còn gửi gắm ước mong xua đi vất vả, đón một năm mới hanh thông, sung túc.

“Linh hồn” của Tết miền Nam chính là bánh tét – món bánh mang hình trụ tròn, biểu tượng cho sự đủ đầy, viên mãn. Bánh tét miền Tây đa dạng về hương vị và màu sắc, từ bánh nếp trộn lá cẩm, lá dứa đến đậu đen, dừa nạo…, tạo nên những đòn bánh bắt mắt, rộn ràng sắc Xuân.

Ngày nay, trong nhịp sống hiện đại, mâm cỗ Tết ba miền không chỉ được gìn giữ trong mỗi gia đình mà còn được tái hiện sinh động qua các không gian văn hóa – ẩm thực sáng tạo. Tiêu biểu là chuỗi sự kiện “Đêm di sản” do nhà hàng Hidden Charm tổ chức, chính thức khởi động vào tối 8/1 tại TP.HCM với chủ đề “Gọi món ngon từ miền ký ức”.

Tại sự kiện, thực khách được thưởng thức những mâm cỗ Tết đặc trưng của ba miền Bắc – Trung – Nam trong không gian đậm chất truyền thống, nơi âm nhạc dân tộc vang lên như nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Từng món ăn được chăm chút kỹ lưỡng, giữ trọn hương vị nguyên bản, gợi nhắc những ký ức Tết xưa ấm áp, thân thương.

Chuỗi sự kiện “Đêm di sản” không đơn thuần là một bữa tiệc ẩm thực mà còn là nỗ lực đánh thức ký ức văn hóa, lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại. Thông qua trải nghiệm vị giác, thính giác và không gian, mâm cỗ Tết được “kể lại” bằng ngôn ngữ hiện đại, góp phần nuôi dưỡng tình yêu truyền thống, để những giá trị xưa tiếp tục được gìn giữ và truyền trao cho các thế hệ sau.

Dẫu mâm cỗ Tết ba miền có khác nhau về cách bày biện hay khẩu vị, thì điểm chung vẫn là tinh thần hướng về gia đình, tổ tiên và những điều tốt đẹp cho năm mới. Mỗi món ăn là một lời chúc thầm lặng, mỗi hương vị là một sợi dây gắn kết yêu thương, làm nên bản sắc văn hóa Tết Việt – mộc mạc mà bền sâu, giản dị mà thiêng liêng.