Hồi sinh những dòng “kênh đen”
Một đoạn kênh Tham Lương đang trong giai đoạn thi công nước rút, dù chưa hoàn thành nhưng môi trường, cảnh quan và cuộc sống người dân đã có nhiều đổi thay. Nước kênh đã chuyển dần từ màu đen sang màu xanh. Trên dòng kênh, ghe thuyền ngược xuôi. Chiều về, người dân ra bờ kênh vui chơi, hóng mát...
Kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên từng là một trong những tuyến kênh ô nhiễm nặng của TPHCM. Nước đen, rác thải, lục bình, nhà cửa nhếch nhác ven bờ... đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong ký ức của nhiều người dân sống dọc tuyến.
Hôm nay, diện mạo ấy đang từng bước thay đổi. Dự án Xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên được khởi công năm 2023, là một trong những công trình hạ tầng quan trọng của TPHCM. Nhưng quy mô công trình không chỉ nằm ở chiều dài, mà hai bên bờ kênh được đầu tư đồng bộ đường giao thông, vỉa hè, hệ thống thoát nước, chiếu sáng, cây xanh và cảnh quan…
Dự án đang vào giai đoạn nước rút, các đơn vị thi công tập trung nhân công, máy móc thiết bị hoàn thiện tuyến đường ven kênh nhằm đẩy nhanh tiến độ để kịp hoàn thành, sớm đưa vào phục vụ lưu thông, đi lại của người dân.
Đây chính là điểm khác biệt của dự án. Thành phố không chỉ cải tạo một dòng kênh mà đang tổ chức lại cả không gian đô thị dọc tuyến. Dòng nước được khơi thông; hai bên bờ hình thành những tuyến đường mới; cảnh quan được chỉnh trang; không gian sinh hoạt cộng đồng được mở rộng. Từ một khu vực từng được xem là “điểm đen” về môi trường, một hành lang đô thị mới đang hình thành.
Sự đồng lòng để vượt qua những phần việc khó
Công nhân đang hàn ống, lắp đặt hệ thống cấp nước sinh hoạt cho người dân ở dọc hai bên tuyến kênh. Dự án không chỉ xây dựng kè, nạo vét bùn đất làm dòng kênh xanh trở lại mà có hệ thống hạ tầng ven kênh được đầu tư xây dựng hoàn chỉnh từ đường xá, cây xanh, cấp nước sinh hoạt...nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân.
Để có được những mét kè, mét đường hôm nay là một quá trình không dễ dàng. Một trong những thách thức lớn nhất của dự án là giải phóng mặt bằng. Công trình đi qua khu dân cư đông đúc, liên quan đến nhà đất, sinh kế và cuộc sống của nhiều hộ dân. Mỗi phần đất được bàn giao cho dự án không chỉ là một con số trong hồ sơ mà phía sau đó là sự thay đổi của từng gia đình.
Sự đồng thuận của người dân vì thế có ý nghĩa đặc biệt. Người dân nhường đất, chấp nhận di dời, thu hẹp không gian sinh hoạt để thành phố có mặt bằng xây dựng công trình. Đổi lại, họ đang được hưởng những tuyến đường rộng rãi hơn, môi trường sống tốt hơn và một không gian công cộng khang trang hơn.
Hơn 60 km đường ven kênh chưa được liền mạch, nhiều đoạn đang trong giai đoạn thi công nhưng bước đầu đã phát huy tác dụng. Người dân đi lại đông đúc, khá thuận tiện trên những đoạn đường đã thi công xong phần mặt đường, tạm đưa vào sử dụng.
Công trình cũng gặp không ít khó khăn về vật liệu và tổ chức thi công. Trong bối cảnh đó, TPHCM liên tục kiểm tra công trường, tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, vật liệu, hạ tầng kỹ thuật; yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu điều chỉnh phương án thi công, tăng nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công để bù tiến độ. Với những nhà thầu không đáp ứng yêu cầu, khối lượng cũng được tính toán cắt giảm, chuyển giao nhằm bảo đảm mục tiêu chung.
Mở mạch giao thông nối liền hai dòng sông
Giá trị lâu dài của dự án không chỉ nằm ở việc cải thiện môi trường hay chống ngập. Tuyến kênh dài hơn 30km tạo thành một hành lang kết nối từ sông Chợ Đệm qua rạch Nước Lên - Bến Cát - Tham Lương đến cửa sông Vàm Thuật, kết nối sông Sài Gòn. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành một tuyến giao thông thủy có khả năng hỗ trợ vận chuyển hàng hóa và kết nối với mạng lưới đường thủy của thành phố và khu vực.
Khi dòng kênh trong xanh trở lại, người dân đã linh hoạt biến thành điểm bán nước giải khát, thu hút thực khách ngồi ngắm sông nước mỗi khi đêm xuống.
Nếu được tổ chức khai thác hợp lý, lợi ích của tuyến kênh sẽ còn rộng hơn. Hàng hóa có thêm lựa chọn vận chuyển bằng đường thủy, góp phần giảm áp lực cho đường bộ. Những bến thuyền được xây dựng dọc tuyến tạo cơ sở để phát triển vận tải hành khách, du lịch đường sông và các dịch vụ ven kênh. Đây là hướng đi phù hợp với đặc trưng của một TPHCM sông nước.
Cùng với đó, hơn 63km đường giao thông hai bên bờ sẽ bổ sung một hành lang giao thông mới cho thành phố. Những tuyến đường này không chỉ phục vụ người dân sống dọc kênh mà còn góp phần kết nối các khu vực dân cư, chia sẻ áp lực cho những tuyến đường hiện hữu. Mặt đường được thiết kế rộng 7-12m, vỉa hè từ 3m trở lên, tạo điều kiện để tổ chức giao thông và không gian đô thị đồng bộ.
Nước trên nhiều khúc kênh rạch đã xanh trở lại, cá tôm sinh sôi trở lại. Những dòng kênh rạch "đen" ô nhiễm trước đây đang dần hồi sinh, trở thành nơi câu cá, vui chơi giải trí của người dân.
Từ một dòng kênh ô nhiễm, thành phố đang kiến tạo một hành lang mới: dưới là dòng nước, hai bên là đường giao thông, cây xanh, công viên và những khu dân cư đang từng bước đổi thay. Một công trình lớn luôn cần nguồn lực lớn, nhưng để biến một ý tưởng thành hiện thực còn cần quyết tâm của chính quyền và sự đồng thuận của người dân. Với Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, những khó khăn vẫn còn ở chặng cuối. Song hình hài của một dòng kênh mới đã ngày càng rõ nét.
Khi dòng nước được khơi thông, đường ven kênh được nối dài và giao thông thủy được khai thác, giá trị của công trình sẽ không dừng lại ở một dự án chống ngập hay chỉnh trang đô thị. Đó sẽ là một mạch phát triển mới, góp phần đưa TPHCM tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng một đô thị hiện đại, xanh, sạch, văn minh và phát huy đúng lợi thế của thành phố sông nước.
Điểm tiếp giáp của kênh Tham Lương và sông Sài Gòn. Khi dự án hoàn thành, tàu ghe chở hàng hóa, khách du lịch từ sông Sài Gòn sang sông Chợ Đệm và ngược lại dễ dàng, sẽ hình thành tuyến đường thủy vành đai bao quanh, mở mạch cho TPHCM phát triển.
BOX: Những con số ấn tượng. 31,46km là chiều dài tuyến kênh được nạo vét; 63,11km là tổng chiều dài kè hai bờ; 63,41km là tổng chiều dài đường giao thông hai bên kênh; 9.030 tỷ đồng là tổng mức đầu tư sau điều chỉnh; 12 bến thuyền sẽ được xây dựng dọc tuyến; 3 cầu giao thông xây dựng trên tuyến; 36,4ha là diện tích cây xanh, công viên, cảnh quan; 14.900ha là diện tích được kỳ vọng hưởng lợi về tiêu thoát nước, chống ngập.
.jpg "Rộn ràng ngày hội khinh khí cầu đầu tiên tại Cà Mau")
