Dòng kênh chia đôi vùng đất
Đã bao đời nay, kênh Đôi luôn tấp nập thuyền ghe, xà lan chở hàng hóa, vật liệu xây dựng xuôi trên dòng nước nhưng bờ Bắc dòng kênh đã bắt đầu đổi thay. Nhà ven sông đã được giải tỏa, máy móc thiết bị tập kết trên sông phục vụ thi công công trình. Kênh Đôi thay đổi từng ngày.
Nếu nhìn từ trên cao, kênh Đôi như một dải lụa nước chạy dọc quận 8 cũ, chia vùng đất thành hai phần. Con kênh dài khoảng 8,5km, nằm hoàn toàn trong địa bàn quận 8 cũ, nối từ khu vực giao nhau với kênh Tàu Hủ, kênh Bến Nghé và kênh Tẻ đến khu vực bến Phú Định, kết nối với hệ thống sông rạch phía Tây Nam thành phố.
Nhưng quá trình đô thị hóa nhanh chóng cũng để lại những khoảng tối. Dọc hai bờ kênh, đặc biệt tại những khu vực dân cư hình thành từ lâu, nhà cửa ngày càng chen chúc. Nhiều căn nhà cấp 4, nhà tạm, nhà sàn được dựng sát mép nước. Có nơi người dân phải cơi nới, đóng cọc, làm sàn nhô ra lòng kênh để có thêm chỗ ở. Không gian mặt nước vì thế ngày càng bị thu hẹp.
Máy móc, thiết bị hiện đại đã thay những người công nhân san lấp mặt bằng thi công để đẩy nhanh tiến độ đưa dự án về đích đúng kế hoạch.
Thay vì là mặt tiền đô thị, dòng kênh trở thành “mặt sau” của những khu dân cư.Đó là nghịch lý kéo dài nhiều năm ở kênh Đôi: thành phố có một dòng nước rộng giữa lòng đô thị nhưng người dân lại chưa được hưởng trọn giá trị của không gian ấy.
Một cuộc đổi thay bắt đầu
Chỉnh trang kênh Đôi vì thế không chỉ là chuyện làm một tuyến kè. Đó là câu chuyện về nhà ở, môi trường, giao thông, chống ngập và chất lượng sống của người dân. Tháng 12-2023, HĐND TPHCM thông qua chủ trương đầu tư dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi. Sau quá trình điều chỉnh, tổng mức đầu tư dự án hiện hơn 7.300 tỷ đồng, sử dụng vốn ngân sách thành phố; thời gian thực hiện đến năm 2028.
Không chỉ trên bờ, dưới sông nhiều xà lan, máy móc hiện đại được nhà thầu huy động tập trung thi công, đẩu nhanh tiến độ thực hiện dự án.
Ngày 13-8-2025, dự án chính thức khởi công. Phạm vi dự án dài khoảng 4,3km, đi qua khu vực quận 8 cũ, nay thuộc các phường Chánh Hưng và Phú Định. Công trình sẽ xây dựng khoảng 4,3km kè phía bờ Bắc, kết hợp nạo vét một phần lòng kênh; mở rộng đường Hoài Thanh và Nguyễn Duy lên 20m; xây mới tuyến Nguyễn Duy nối dài từ hẻm 157 Hưng Phú đến cầu Chữ Y, rộng 16m; xây dựng cầu Hiệp Ân 2.
Không chỉ có kè và đường, dự án còn đầu tư đồng bộ hệ thống thoát nước mưa, nước thải, hào kỹ thuật, cây xanh, chiếu sáng và một bến thủy nội địa phục vụ hành khách. Như vậy, từ một dòng kênh với những căn nhà tạm bợ bám sát mép nước, TPHCM đang từng bước hình thành một không gian đô thị mới với hạ tầng đồng bộ hơn.
Công việc trên sông nước là một thách thức đối với những người lao động. Họ không những có chuyên môn giỏi mà đòi hỏi sự khéo léo, cẩn trọng khi làm việc.
Người dân bờ Nam mong chờ
Nhìn công trường phía bờ Bắc chuyển động từng ngày, người dân bờ Nam kênh Đôi có thêm một mong ước: dự án sớm được triển khai ở phía bên kia dòng nước. Bởi nếu chỉ chỉnh trang một bờ, diện mạo dòng kênh vẫn chưa thể hoàn chỉnh.
Một bên là bờ kè mới, đường giao thông và cây xanh; bên kia vẫn còn những căn nhà cũ, những khoảng đất lấn chiếm và cảnh quan chưa được chỉnh trang thì sự tương phản vẫn còn đó.
Công nhân thực hiện đóng cừ bê tông, làm bờ kè dọc theo dòng kênh Đôi. Đây là công việc mới mẻ, đòi hỏi kỹ thuật cao.
Người dân mong muốn hai bờ cùng được đầu tư, cùng được chỉnh trang để kênh Đôi thực sự trở thành một không gian đô thị thống nhất. Ước mong ấy cũng phù hợp với mục tiêu lâu dài của TPHCM trong việc phát triển đô thị theo hướng gắn với sông, kênh, rạch.
Trả lại “mặt tiền” cho dòng kênh
Có thể hình dung ngày mai của kênh Đôi từ những thay đổi đang diễn ra hôm nay. Những bờ đất, bờ kè tạm sẽ được thay bằng công trình kiên cố. Những con đường nhỏ hẹp ven kênh được mở rộng. Hệ thống thoát nước được đầu tư đồng bộ. Cây xanh xuất hiện nhiều hơn. Ánh sáng đô thị trải dài theo bờ kênh.
Bờ Bắc kênh Đôi đã bắt đầy đổi thay, thông thoáng hơn khi những ngôi nhà ven sông đã được giải tỏa lấy mặt bằng để thi công.
Và quan trọng hơn, dòng nước được trả lại không gian. Khi đó, những căn nhà không còn quay lưng với kênh. Người dân có thể bước ra bờ kè, đi bộ dưới hàng cây, ngắm dòng nước; những hoạt động giao thông thủy có thêm điều kiện phát triển.
Một bến thủy nội địa dành cho hành khách được quy hoạch trong dự án cũng mở ra kỳ vọng khai thác tốt hơn giá trị của kênh Đôi đối với giao thông và du lịch đường thủy. Đó không chỉ là sự thay đổi của một tuyến kênh, mà sự thay đổi cách thành phố nhìn nhận không gian sông nước.
Bên kia, bờ Nam kênh Đôi vẫn còn những ngôi nhà lụp xụp quay lưng với dòng kênh, làm mất mỹ quan đô thị. Không riêng người dân ở bờ Nam kênh Đôi mà người dân bên này kênh mong muốn chính quyền TPHCM sớm triển khai dự án chỉnh trang bờ Bắc kênh Đôi để đem lại màu xanh cho dòng kênh và cuộc sống thanh bình của người dân.
Từ những căn nhà tạm đến một đô thị đáng sống
Đã từ lâu, kênh Đôi giữ vai trò như một “xương sống” của vùng đất quận 8 cũ. Nhưng hôm nay, trước yêu cầu phát triển mới, dòng kênh ấy cần một diện mạo mới. Dự án bờ Bắc là một bước đi quan trọng trong hành trình ấy.
Cuộc sống thanh bình, môi trường sống của người dân ở bờ Bắc kênh Đôi đang dần được cải thiện tích cực. Người dân đếm từng ngày, mong chờ công trình cải tạo kênh Đôi hoàn thành để được đi bộ, tập thể dục bên bờ kênh.
Sau những con số hàng ngàn tỷ đồng, hàng ngàn hộ dân, hàng kilomet kè và đường giao thông là câu chuyện rất đời thường: một gia đình có được căn nhà an toàn hơn; một đứa trẻ được lớn lên trong môi trường sạch hơn; một người già không còn thấp thỏm mỗi khi triều cường; một dòng kênh không còn là nơi tập kết rác mà trở thành không gian sống của cộng đồng. Đó mới là thước đo cuối cùng của một dự án chỉnh trang đô thị.
Kênh Đôi hôm nay vẫn đang trong những ngày chuyển mình. Công trường còn ngổn ngang, những căn nhà cũ vẫn còn đó, dòng nước chưa thể một sớm một chiều trở nên trong xanh. Nhưng một cuộc đổi thay đã bắt đầu.
Bộ mặt đô thị bờ Bắc kênh Đôi thay đổi đến khác lạ khi dãy nhà trên kênh không còn nữa, không gian mở rộng ra dòng kênh. Và không còn bao lâu nữa, khi dự án chỉnh trang kênh Đôi hoàn thành, nước dòng kênh trong xanh trở lại sẽ mang lại sắc màu, cuộc sống mới cho hàng ngàn gia đình sống trên đôi bờ nước.
Từ bờ Bắc, thành phố đang từng bước mở ra một diện mạo mới cho dòng kênh. Và người dân bờ Nam vẫn đang chờ ngày hai bờ cùng được khoác lên mình một diện mạo mới – sạch hơn, xanh hơn, văn minh hơn. Để rồi một ngày không xa, kênh Đôi không còn là ranh giới chia đôi những khu dân cư, mà trở thành sợi dây kết nối hai bờ, kết nối con người với mặt nước và kết nối quá khứ với một đô thị TPHCM hiện đại, văn minh, nghĩa tình.
