Hành trình từ EGO đến ECO: HIỆN LINH và GIAO HÒA trong định hình không gian thẩm mỹ đương đại Việt Nam.

Tiếp sau triển lãm “EGO – NGƯỜI” (2022), tư duy sáng tạo của Giáo sư, Viện sĩ Ngô Xuân Bính vẫn luôn định hình một trục phát triển nhất quán: từ EGO – cái “Tôi” cá nhân, sang ECO – hệ sinh thái văn hóa và không gian sinh thái nhân văn, để rồi hội tụ trong trạng thái “Giao Hòa”. Đây không phải là sự dịch chuyển tuyến tính, mà là một quá trình mở rộng nhận thức, nơi con người dần ý thức vị trí của mình trong chỉnh thể rộng lớn của đời sống và không gian văn hóa – xã hội.

Trong hành trình ấy, Hiện Linh giữ vai trò như một điểm nhấn mang tính bản thể luận trong tư duy nghệ thuật của nghệ sĩ Ngô Xuân Bính. Không đơn thuần là tên gọi của một dòng tác phẩm gốm hay một ngôn ngữ tạo hình, Hiện Linh được xác lập như một trạng thái hiện hữu – nơi hình khối, vật chất và tinh thần cùng xuất lộ trong khoảnh khắc hiện tại. Ở đó, tác phẩm không áp đặt diễn giải, mà mở ra khả năng chiêm nghiệm, mời gọi người thưởng lãm đối thoại với chính nội tâm của mình.

Ngôn ngữ Gốm – Hiện Linh được định hình trong tinh thần tiết chế và hàm ẩn, cô đọng và giàu nội lực. Những khối gốm không đặt trọng tâm vào việc trình diễn kỹ thuật, không truy cầu sự hoàn mỹ hình thức theo nghĩa cổ điển, mà hướng đến sự cân bằng giữa nguyên sơ và tinh tế, giữa ngẫu hứng và kiểm soát. Chính trạng thái trở thành liên tục ấy đã mở ra không gian cho cảm xúc và suy tư, phản ánh quan niệm sâu sắc của tác giả về con người như một thực thể luôn vận động, luôn trong trạng thái trở thành.

Trong sự sự giao thoa giữa Hiện Linh với với di sản Áo Dài, “Giao Hòa” mở ra một trường thẩm mỹ giàu tầng nghĩa. Áo Dài – biểu tượng văn hóa căn cốt của người Việt – được kích hoạt như một thực thể văn hóa đang vận động, trực tiếp tương tác và cộng hưởng với ngôn ngữ tạo hình đương đại của Hiện Linh. Sự kết hợp này không nhằm tạo ra đối lập, mà hướng đến một cấu trúc hòa hợp, nơi các giá trị văn hóa được tái kích hoạt trong bối cảnh mới.

Trong không gian ấy, Áo Dài và Gốm – Hiện Linh cùng được định hình như một dạng “kiến trúc mềm” của văn hóa Việt. Đó là loại hình kiến trúc không chỉ dựng nên bằng chất liệu hữu hình, mà còn được hình thành từ tỷ lệ, nhịp điệu chuyển động, cấu trúc hình khối cùng trường cảm xúc và ý niệm. Người xem không chỉ cảm thụ tác phẩm, mà bước vào một trải nghiệm không gian – nơi thị giác và cảm thức văn hóa cùng cộng hưởng.

“Kiến trúc mềm” như một hệ hình thẩm mỹ phản ánh rõ nét cách tiếp cận liên lĩnh vực trong hành trình sáng tạo của Giáo sư, Viện sĩ Ngô Xuân Bính. Được đào tạo trong lĩnh vực y khoa, đồng thời thực hành nghệ thuật và nghiên cứu văn hóa, Ông kiến giải Gốm – Hiện Linh như một chỉnh thể thống nhất giữa thể chất, tinh thần và trường sinh thái văn hóa. Từ hệ hình tư tưởng ấy, có thể lý giải vì sao trong các không gian nghệ thuật của ông, mỗi tác phẩm luôn tồn tại trong mối quan hệ hữu cơ với tổng thể, với ánh sáng, với nhịp điệu không gian và với chính người thưởng lãm.

Từ EGO đến ECO, và hội tụ trong Hiện Linh cùng Giao Hòa, tư duy nghệ thuật của Ngô Xuân Bính mang ý nghĩa thời đại rõ nét. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, những thách thức sinh thái ngày càng gia tăng cùng sự đứt gãy giá trị văn hóa, diễn ngôn nghệ thuật của Ông không mang tính áp đặt hay giáo điều, mà gợi mở một cách tiếp cận nhân văn: bắt đầu từ việc nhận thức lại vị trí của con người trong hệ sinh thái rộng lớn hơn, nơi mỗi cá nhân là một phần không thể tách rời của tổng thể.

“Giao Hòa”, vì thế, không chỉ là một sự kiện, mà là một diễn ngôn nghệ thuật mang tính kiến tạo – nơi Áo Dài, Gốm – Hiện Linh và con người Việt Nam cùng hiện diện trong một không gian thẩm mỹ mới: sâu sắc, nhân văn và giàu sức sống đương đại. Trong không gian ấy, nghệ thuật không dừng lại ở việc tạo tác hình thức, mà vận hành như một trường kết nối – giữa con người với chính mình, với cộng đồng và với không gian sinh thái rộng mở.

Trong toàn bộ tiến trình kiến tạo nghệ thuật sáng tạo bền bỉ và nhất quán đó, Giáo sư, Viện sĩ Ngô Xuân Bính khẳng định vị thế không chỉ như một nghệ sĩ xuất chúng, mà còn như một nhà kiến tạo văn hóa, người đã góp phần mở ra những khả thể mới cho hệ hình thẩm mỹ Việt Nam trong bối cảnh đương đại.

                           Hà Nội, ngày 29 tháng 01 năm 2026

                           KTS TRẦN VŨ MINH

               Phó Chủ tịch Chi hội Kiến trúc Việt Nam