Trung tướng, PGS-TS Nguyễn Đức Hải trao đổi với nhà báo Phạm Đức Trọng trong chương trình "Chân dung và đối thoại tướng lĩnh Việt Nam" của Câu lạc bộ Trái tim người lính Phương Nam.
Kỷ niệm 115 năm Ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp (25/8/1911 - 25/8/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta thành kính tưởng nhớ, tri ân sâu sắc công lao to lớn của vị Tổng Tư lệnh văn võ song toàn, người học trò xuất sắc và gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người anh cả của Quân đội nhân dân Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng vẻ vang của Đại tướng gắn liền với những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực đang diễn biến hết sức phức tạp, khó lường, sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đặt ra những yêu cầu và thách thức mới. Nghiên cứu, vận dụng và phát huy tư tưởng, nghệ thuật chỉ huy tác chiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ mang ý nghĩa lý luận sâu sắc mà còn có giá trị thực tiễn cao, là kim chỉ nam quý giá để xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân vững mạnh, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.
Nghệ thuật quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Bộ Chính trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quân ủy Trung ương và Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp là đỉnh cao của chiến tranh nhân dân. Trong đó, nghệ thuật chỉ huy tác chiến nổi bật với tư duy tầm chiến lược sâu sắc, mang tính bước ngoặt trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, mốc son là chiến dịch Điện Biên Phủ, chính là sự thay đổi từ phương châm đánh nhanh thắng nhanh sang đánh chắc tiến chắc, một quyết định thể hiện tư duy quân sự thiên tài khi cân nhắc kỹ lưỡng tương quan lực lượng trên chiến trường. Điều kiện thay đổi, Đại tướng đã dũng cảm đưa ra quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời cầm quân: kéo pháo ra, bố trí lại thế trận, chuẩn bị công phu để đảm bảo chắc thắng 100% mới đánh. Quyết định đó khẳng định nghệ thuật nắm bắt thời cơ và đánh giá đúng so sánh lực lượng giữa ta và địch. Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn quán triệt và vận dụng xuất sắc tư tưởng chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện, dựa vào sức mình là chính. Dưới sự chỉ huy của Đại tướng, quân đội ta luôn gắn bó máu thịt với nhân dân, quân với dân như cá với nước. Nghệ thuật tác chiến không chỉ dựa vào bộ đội chủ lực mà là sự kết hợp chặt chẽ giữa ba thứ quân gồm bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích. Sức mạnh của chiến tranh nhân dân tạo ra thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp, lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều, biến mỗi làng xã thành một pháo đài, mỗi người dân là một chiến sĩ tiêu diệt địch. Bên cạnh đó, nghệ thuật quân sự của Đại tướng luôn coi trọng việc tạo thế, lập thời, nắm thời cơ và chuyển hóa thế trận thông qua nghệ thuật nghi binh, điều địch, bắt địch phải phân tán lực lượng để đối phó. Đại tướng luôn chủ trương giành quyền chủ động chiến dịch, chiến lược, buộc địch phải đánh theo cách đánh của ta, đưa chúng từ thế chủ động sang thế bị động, từ đó tạo ra điểm huyệt quyết định trên chiến trường. Đặc biệt, Đại tướng luôn kết hợp nhuần nhuyễn giữa đấu tranh chính trị, quân sự và ngoại giao, luôn nhấn mạnh chính trị trọng hơn quân sự, người trước súng sau, bởi sức mạnh của lực lượng vũ trang nhân dân không chỉ nằm ở vũ khí trang bị kỹ thuật mà trước hết nằm ở lòng yêu nước, tinh thần quyết chiến quyết thắng, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm minh và tình đoàn kết quân dân.
Trung tướng, PGS-TS Nguyễn Đức Hải đã về hưu nhưng hàng ngày vẫn miệt mài nghiên cứu, viết sách.
Ngày nay, tình hình thế giới và khu vực đang trải qua những biến động sâu sắc, cục diện địa chính trị thế giới và sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, cùng sự xuất hiện của các hình thức tác chiến mới như chiến tranh không gian mạng, chiến tranh điện tử và tác chiến phi đối xứng đặt ra những thách thức hoàn toàn mới đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Vận dụng tư tưởng và nghệ thuật chỉ huy tác chiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vào giai đoạn hiện nay đòi hỏi sự sáng tạo, đổi mới toàn diện nhưng vẫn giữ vững những nguyên tắc cốt lõi của nghệ thuật quân sự Việt Nam. Trước hết, kiên trì phương châm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy, chủ động trong chiến lược quốc phòng, chiến lược quân sự. Học tập tư tưởng chủ động, đánh chắc thắng của Đại tướng, trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc hiện nay, chúng ta không thể để bị động hay bất ngờ chiến lược; việc xây dựng tiềm lực quốc phòng phải được tiến hành đồng bộ thông qua việc củng cố thế trận lòng dân vững chắc, chủ động nghiên cứu, dự báo chính xác tình hình và đẩy mạnh tự chủ quốc phòng, phát triển công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự cường, lưỡng dụng. Bên cạnh đó, tập trung xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc trên các địa bàn, hướng chiến lược kết hợp với xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân hiện đại, trên không gian mạng và các môi trường tác chiến mới. Vận dụng nghệ thuật chiến tranh nhân dân của Đại tướng, chúng ta phát huy tối đa vai trò của toàn dân, toàn hệ thống chính trị trong bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Mỗi cơ quan, tổ chức và người dân nâng cao cảnh giác, tham gia bảo đảm an ninh mạng quốc gia; kết hợp chặt chẽ tác chiến truyền thống với tác chiến hiện đại trên không gian mạng, làm chủ công nghệ lõi và trang thiết bị trong chiến tranh công nghệ cao.
Bên cạnh đó, việc xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại luôn đi đôi với việc rèn luyện bản lĩnh chính trị và năng lực tác chiến hiện đại. Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng khẳng định con người là nhân tố quyết định thắng lợi; do đó, trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh, gọn, mạnh luôn gắn liền với việc giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với quân đội. Chúng ta chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến dịch, chiến lược có tư duy quân sự nhạy bén, khả năng thích ứng cao với phương thức tác chiến hiện đại, đồng thời đổi mới nội dung, chương trình huấn luyện, đào tạo quân sự, vận dụng linh hoạt nghệ thuật lấy ít địch nhiều, lấy chất lượng cao thắng số lượng đông vào việc vận hành hiệu quả các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại. Phát huy nghệ thuật ngoại giao quốc phòng trong tổng thể ngoại giao Đảng, Nhà nước, nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc theo phương châm "dĩ bất biến, ứng vạn biến", kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Vận dụng tư tưởng đó vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới đòi hỏi chúng ta kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; thực hiện nhất quán nguyên tắc kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc nhưng giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước, giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế.
Trung tướng, PGS-TS Nguyễn Đức Hải một trong những nhà sáng lập Quỹ khuyến học Nguyễn Hữu Cảnh đang trao học bổng cho những học sinh, sinh viên học giỏi, vượt khó.
Với cuộc đời vẻ vang và những cống hiến to lớn, Đại tướng Võ Nguyên Giáp - một nhân cách lớn đã trọn đời hiến dâng cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Tư tưởng quân sự và nghệ thuật chỉ huy tác chiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là di sản vô giá trong kho tàng nghệ thuật quân sự Việt Nam. Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen, việc vận dụng sáng tạo những bài học kinh nghiệm từ cuộc đời cầm quân lỗi lạc của Đại tướng sẽ tiếp thêm sức mạnh tinh thần to lớn. Đó là cội nguồn sức mạnh để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục củng cố vững chắc nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giữ vững hòa bình, ổn định để đất nước phát triển, ngày càng phồn vinh và hạnh phúc.
* Trung tướng, PGS-TS Nguyễn Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng, Bộ Quốc phòng.
