Từ cái nôi CLB Nhiếp ảnh Gia Định
Đại hội Chi hội NSNA VN Gia Định.
CLB Nhiếp ảnh Gia Định được chính thức ra đời năm 1982. Những buổi sinh hoạt, bình ảnh, trao đổi về kỹ thuật, ánh sáng, bố cục và những cách nhìn mới đã tạo nên một môi trường để người đi trước truyền kinh nghiệm cho người mới cầm máy. Từ những sinh hoạt giản dị ấy hình thành một “gen” rất riêng của Gia Định: chơi ảnh nhưng không chỉ để chơi; sáng tác nhưng luôn muốn tiến bộ; thành công của một người là thành công của cả tập thể.
Vào giữa năm 2000, Chi hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam Gia Định được thành lập, trở thành lực lượng nòng cốt cho hoạt động nhiếp ảnh nghệ thuật tại khu vực. Qua các đời Chi hội trưởng Hoàng Thạch Vân, Thái Phiên, Lê Hữu Dũng và hiện nay là Nguyễn Thành Luy, mỗi nhiệm kỳ để lại một dấu ấn riêng, nhưng có một điều gần như không thay đổi: tinh thần đoàn kết.
Truyền lửa qua các thế hệ
Sau tháng 10/2025, Chi hội TP.HCM 3 sáp nhập vào Gia Định. Hiện Chi hội có trên 40 hội viên sinh hoạt thường xuyên, đến từ nhiều ngành nghề: kỹ sư, doanh nhân, nhà báo, nhà giáo, nhiếp ảnh dịch vụ… và phần lớn đã nghỉ hưu.
Tuổi đời, nghề nghiệp khác nhau, nhưng khi đứng sau chiếc máy ảnh, tất cả gặp nhau ở một điểm: tình yêu với nhiếp ảnh. Đó cũng là nét đáng quý của Gia Định. Nhiều hội viên đến tuổi nghỉ hưu mới có thêm thời gian sống sâu hơn với đam mê. Chiếc máy ảnh đôi khi không còn là công cụ kiếm sống, để săn giải thưởng, mà trở thành một cách để nhìn lại cuộc đời.
Trong hành trình ấy, Gia Định có những tên tuổi ghi dấu ấn trong làng nhiếp ảnh Việt Nam. Tiêu biểu nhất là NSNA Nguyễn Á - người được trao Giải thưởng Nhà nước, có 27 triển lãm cá nhân và 26 tập sách ảnh. Bên cạnh đó là nhiều nghệ sĩ với những phong cách và dấu ấn riêng, tạo nên một diện mạo đa dạng của Chi hội.
Gia Định cũng là đơn vị đầu tiên của Việt Nam, “dám” mạnh dạn đứng ra tổ chức các cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế với sự bảo trợ của FIAP và PSA.
Gia Định cũng có số lượng hội viên đảm nhiệm vai trò giám khảo tại các cuộc thi ảnh nghệ thuật trong nước và quốc tế thuộc loại cao nhất. Hiện có 15 thành viên được phong các tước hiệu cao quý như Es.VAPA, E.VAPA, E.VAPA/G, E.FIAP, M.FIAP.
Những con số ấy đáng tự hào. Nhưng điều đáng quý hơn là người đi trước vẫn còn truyền lửa cho người đi sau.
Khát vọng bước ra thế giới
Triển lãm, đấu giá và ra mắt sách ảnh của cố NSNA Hoàng Thạch Vân.
Cho dù nhiều người đến với nhiếp ảnh như một niềm vui sau những giờ làm việc căng thẳng, hầu hết thành viên Chi hội vẫn hướng tới sự hoàn mỹ trong sáng tạo. Khát vọng của họ là những tác phẩm không chỉ được nhìn thấy trong phạm vi địa lý quen thuộc, mà có thể bay xa, hòa vào dòng chảy của nhiếp ảnh nghệ thuật thế giới.
Đã có một thời, các thành viên Gia Định tích cực tham gia các cuộc thi quốc tế và mang về nhiều thành tích. Khi ấy, mỗi cuộc thi là một lần người nghệ sĩ tự đặt mình trước những đồng nghiệp năm châu để biết mình đang ở đâu.
Tôi từng viết trong một tham luận tại Đại hội Hội NSNAVN lần thứ VI rằng tham gia các cuộc thi quốc tế không chỉ để tìm kiếm giải thưởng, mà còn là cách người nghệ sĩ tự thẩm định trình độ của mình, qua đó tự hoàn thiện và khẳng định chính mình.
Ngày nay, sân chơi quốc tế đã thay đổi. Cuộc thi nhiều hơn, việc gửi ảnh thuận tiện hơn, nhưng sự thay đổi trong quy định về cách tính điểm và công nhận huy chương quốc tế trong nước cũng khiến một bộ phận hội viên nguội lạnh với sân chơi này. Đó là điều đáng suy nghĩ.
Nếu chỉ tham gia để kiếm huy chương thì khi huy chương không còn được tính điểm, cuộc chơi dễ mất sức hấp dẫn. Nhưng nếu coi quốc tế là một tấm gương để tự soi mình, thì ý nghĩa của nó vẫn còn nguyên. Có lẽ Gia Định cần tìm lại khát vọng ấy bằng một hình thức mới, phù hợp với đời sống nhiếp ảnh hôm nay.
Gia Định trước câu hỏi AI
Tạo dựng thành tích đã khó, giữ được thành tích còn khó hơn. Khó nhất là không để thành tích hôm qua trở thành cái bóng che mất ngày mai.
Nhiếp ảnh đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Máy ảnh ngày càng thông minh, điện thoại ngày càng mạnh, phần mềm hậu kỳ ngày càng tinh vi. Và giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đang bước thẳng vào lãnh địa sáng tạo hình ảnh.
AI có thể tạo ra ánh sáng chưa từng tồn tại, một khuôn mặt chưa từng có, một bối cảnh chưa từng được chụp, thậm chí một câu chuyện chưa bao giờ xảy ra.
Vậy nhiếp ảnh còn lại điều gì? Đây không chỉ là câu hỏi lớn của Gia Định mà của cả nhiếp ảnh đương đại Việt Nam.
Chúng ta đã từng lo lắng khi nhiếp ảnh số xuất hiện và làm thay đổi nhiếp ảnh phim, nhưng nhiếp ảnh vẫn sống. Bởi công nghệ chỉ thay đổi cách tạo ra hình ảnh; còn vì sao người nghệ sĩ muốn tạo ra hình ảnh ấy vẫn là câu chuyện của con người.
Trong thời đại AI, giá trị của nhà nhiếp ảnh có lẽ không còn nằm đơn thuần ở khả năng tạo ra một bức ảnh đẹp - điều máy móc ngày càng làm giỏi hơn. Nó nằm ở trải nghiệm sống, ký ức, cảm xúc, sự từng trải và khả năng nhìn thấy một điều mà người khác chưa nhìn thấy.
Đó có thể là lối ra của Gia Định: không chạy đua với máy móc bằng chính khả năng của máy móc, mà tìm kiếm những điều máy móc chưa thể sống thay con người.
Một hành trình chưa kết thúc
Chi hội Gia Định đi sáng tác tại Phan Rang .
Hai mươi sáu năm của Chi hội là những cuộc gặp gỡ, chuyến đi, triển lãm, giải thưởng, tranh luận và cả mất mát. Có người đến rồi đi. Có người đã đi xa. Có người tiếp tục cầm máy khi mái tóc đã bạc. Và có những người trẻ hơn đang bước vào.
Nhưng chiếc máy ảnh vẫn tiếp tục được giơ lên.
Một hoàng hôn vẫn cần một người đứng ngắm. Một khuôn mặt vẫn cần một người nhận ra vẻ đẹp phía sau những nếp nhăn. Một khoảnh khắc của cuộc sống vẫn cần một người đủ kiên nhẫn để chờ đợi. Có lẽ đó mới là điều đẹp nhất của Gia Định. Không phải những con số về giải thưởng. Không phải những danh hiệu. Mà là sau hơn hai thập niên, vẫn còn những con người tìm đến với nhau vì một tình yêu chung - tình yêu đối với nhiếp ảnh.
Trong dịp Đại hội lần thứ X của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, nhìn lại chặng đường đã qua, Gia Định có quyền tự hào; nhưng tự hào không phải để ngủ quên. Phía trước vẫn là một thế giới nhiếp ảnh đang thay đổi từng ngày, với những ngôn ngữ mới, công nghệ mới và những câu hỏi chưa có lời đáp.
Hai mươi sáu năm đã qua, nhưng câu chuyện Chi hội Gia Định chưa kết thúc. Bởi khi con người còn muốn đi tìm Cái Đẹp, chiếc máy ảnh vẫn còn lý do để được cầm lên.
