Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM: Đánh thức di sản trong không gian đô thị đương đại

Bản thể kiến trúc và khảo cổ ký ức.

Tọa lạc tại số 97 Phó Đức Chính,  tòa dinh thự mang đậm kiến trúc nghệ thuật giao thoa Đông - Tây đầu thế kỷ XX, bản thân nó đã là một diễn ngôn hoàn chỉnh về sự hội tụ văn hóa. Trong không gian bảo tàng, mối quan hệ giữa "vỏ kiến trúc" và "lõi di sản" với hàng chục ngàn hiện vật mỹ thuật cổ, cận đến hiện đại đã tạo nên một cấu trúc cộng hưởng đặc biệt.

Đối với du khách quốc tế, đây là một bảo chứng sống động cho tiến trình phát triển tư duy thẩm mỹ và căn tính văn hóa Việt qua các thời kỳ lịch sử. Đối với công chúng trong nước, các tác phẩm tranh sơn mài, tranh lụa, ký họa chiến tranh hay các tác phẩm điêu khắc kinh điển tại đây không chỉ là tài sản nghệ thuật, mà là những chương sử bằng hình ảnh độc bản. Tuy nhiên, thách thức đặt ra cho mọi định chế bảo tàng trong thế kỷ XXI là: Làm thế nào để các hiện vật tĩnh này không bị đóng băng trong quá khứ, mà tiếp tục sản sinh ra các giá trị biểu đạt mới trong hệ sinh thái xã hội đương đại.

"Vườn xuân Trung Nam Bắc" của họa sĩ Nguyễn Gia Trí (1969-1989): Tác phẩm sơn mài khổ lớn đúc kết hành trình sáng tác nửa thế kỷ của danh họa, được công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Để giải bài toán “sự sống của di sản”, Bảo tàng Mỹ thuật TP HCM đã lựa chọn phương thức tiếp cận chủ động thông qua việc tổ chức các diễn đàn học thuật đa chiều. Trọng tâm của chiến lược này là các chương trình tọa đàm khoa học tập trung vào dấu ấn của nghệ thuật điêu khắc Thành phố và sự phát triển của mỹ thuật trong không gian đô thị hiện đại.

Các không gian thảo luận này được mở ra nhằm hướng tới ba mục tiêu cốt lõi. Đưa các khái niệm lý luận mỹ thuật vốn trừu tượng trở thành những lát cắt thực tế, gắn liền với sinh hoạt và thị hiếu đô thị. Tích hợp đa ngành: Đặt mỹ thuật, cụ thể là điêu khắc và nghệ thuật sắp đặt, trong mối tương quan chặt chẽ với quy hoạch kiến trúc, xã hội học đô thị và cảnh quan công cộng của một siêu đô thị đang phát triển. Tạo không gian phản biện: Khơi gợi mối quan tâm về việc làm thế nào để các tác phẩm mỹ thuật công cộng vừa giữ được hồn cốt văn hóa dân tộc, vừa tương thích với ngôn ngữ kiến trúc hiện đại, kiến tạo nên "danh tính thẩm mỹ" riêng cho TPHCM. Chuyển vị đối tượng: Thu hút giới trẻ bằng ngôn ngữ tri thức và trải nghiệm

Các hoạt động tọa đàm thiết thực chính là chất xúc tác chuyển hóa hành vi của người trẻ từ xem tranh, chụp ảnh sang chiếm lĩnh tri thức, hiểu bối cảnh, tư duy sáng tác và giá trị lịch sử. Khi được đối thoại trực tiếp với các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ đầu ngành, giới trẻ có cơ hội kích hoạt tư duy phản biện, tìm kiếm chất liệu bản địa để làm giàu cho các dự án sáng tạo cá nhân trong các lĩnh vực thiết kế, kiến trúc, truyền thông. Đây chính là cách bảo tàng nuôi dưỡng một thế hệ công chúng văn minh – những người không chỉ trân trọng quá khứ mà còn có năng lực kế thừa và phát triển di sản.

Ngoại giao văn hóa và sức hút du lịch di sản bền vững.

Sự thay đổi về chiều sâu tương tác này cũng mang lại giá trị lớn cho công tác ngoại giao văn hóa và phát triển du lịch. Du khách quốc tế khi đến với Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM không còn chỉ chiêm ngưỡng những hiện vật mang tính hoài cổ, mà họ được chứng kiến một bầu không khí đối thoại nghệ thuật đương đại đầy học thuật và năng động.

Ông Trần Minh Công, Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại tọa đàm.

Việc đưa các nội dung tọa đàm có tính thời sự, mang tầm nhìn quy hoạch văn hóa quốc tế vào chương trình nghị sự giúp bảo tàng khẳng định vị thế là một thiết chế văn hóa uy tín, góp phần thúc đẩy mô hình du lịch di sản bền vững (Cultural Heritage Tourism) cho thành phố.

Chiến lược đổi mới nội dung của bảo tàng đã tạo ra một cuộc "lội ngược dòng" ngoạn mục trong việc thu hút đối tượng khán giả trẻ (Gen Z và thế hệ làm sáng tạo). Thay vì tiếp cận bảo tàng như một không gian lưu niệm để "check-in" trực quan đơn thuần, giới trẻ hiện nay đang tham gia vào bảo tàng với tư cách là những chủ thể tiếp nhận và tái sáng tạo văn hóa.

Hành trình đưa giá trị nghệ thuật và di sản văn hóa đến với công chúng của Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM là một minh chứng cho thấy: Di sản chỉ thực sự sống khi nó tham gia vào cuộc đối thoại của hiện tại và gợi mở các giải pháp cho tương lai. Qua những nội dung tọa đàm mang tính định hướng và thực tiễn cao, bảo tàng không chỉ làm tốt vai trò lưu giữ, mà đang từng ngày tái cấu trúc không gian của mình thành một lò phản ứng sáng tạo, nơi dòng chảy văn hóa dân tộc được tiếp nối liên tục qua các thế hệ, định hình nên một diện mạo đô thị nhân văn và duy mỹ.