NGHỆ AN ĐỊA DANH- NGƯỜI NGHỆ - TIẾNG NGHỆ CUỐN SÁCH “ĐẶC BIỆT”

Nhà giáo Lê Đình Hoà sinh năm 1935 quê quán xã Đồng Văn, huyện Thanh Chương (cũ) nay là xã Đại Đồng – Nghệ An. Hiện cụ sinh sống tại Phường Thông Tây Hội (phường 8 Gò Vấp cũ) Thành phố Hồ Chí Minh. Là cử nhân Sư phạm Khoa Văn, khoa Chính trị, nguyên Huyện ủy viên, Trưởng phòng Giáo dục Huyện, Trường Phòng Văn hoá; nguyên Đảng Uỷ viên Sở GD - Bí thư Đảng ủy trường Cao đẳng Sư phạm An Giang; Giảng viên. Đến tuổi nghỉ hưu vẫn được tín nhiệm bầu Đảng ủy viên phường 9 Quận Gò Vấp, Chủ tịch Hội Người cao tuổi, Bí thư Chi bộ khu phố. Cụ đã xuất bản 12 đầu sách, trên 50 bài viết là tác phẩm nghiên cứu, tiểu luận, phê bình cho các Báo, Tạp chí Nghiên cứu...

Là người con sinh ra từ quê hương xứ Nghệ, một vùng non xanh nước biếc, trong dải đất miền Trung đầy nắng gió, bão lũ. Nhưng là một vùng đất giàu trầm tích lịch sử, văn hoá và truyền thống cách mạng. Từ những thành quách, di tích lịch sử, gắn với thăng trầm dân tộc cho đến những làn điệu Ví Giặm đậm chất dân gian gần gũi, sâu lắng, thiêng liêng. Ông luôn trăn trở về quê hương, muốn có một ấn phẩm gọi là “món quà tạ ơn quê”. Mặc dầu ở cái tuổi 90, cụ vẫn đau đáu nỗi niềm từ trong cái tâm, cái đức, luôn “Vân hà huy ánh thiên niên hạc/Vũ lộ nhuận tư cửu uyển lan” (dịch nghĩa: Tuổi hạc ngàn năm bừng mây sáng/Sắc lan chín chục đẫm sương trong).

Từ trăn trở, nay đã thành hiện thực, năm 2025 tròn 90 mùa Xuân, cụ Lê Đình Hòa đã cho ra mắt tác phẩm “NGHỆ AN ĐỊA DANH - NGƯỜI NGHỆ - TIẾNG NGHỆ”. Cuốn sách dày 840 trang, do nhà Xuất bản Văn học ấn hành, in 500 cuốn. Đây là một công trình khá đồ sộ, được chia làm ba phần: Phần 1: Nói về Địa danh, những tên đất, tên núi, tên làng, tên sông…gợi nên nhiều mới mẻ, độc đáo, thú vị. Phần 2: Người Nghệ gồm những chí sĩ, sĩ phu yêu nước, những chiến sĩ Cộng sản, những danh nhân, danh thần, những hiền tài xưa và nay, những con người quyền lực cấp quốc gia, cấp tỉnh và mới ghi đến cấp huyện, những tướng lĩnh cho đến những người anh hùng trong lực lượng vũ trang, lao động sản xuất và đấu tranh, những nhà văn hóa - nghệ thuật cấp quốc gia và cấp tỉnh… dưới góc nhìn lịch sử, văn hóa, địa lý. Phần 3: Tiếng Nghệ, là phần quan trọng, thú vị, lôi cuốn, là “đặc sản ngôn ngữ” của người Nghệ. Người Nghệ nói bằng giọng Nghệ (“Nghệ ngữ”) với vốn từ phương ngữ rất lớn, ít vùng nào có được. Nhưng trong trường học, các cơ quan nhà nước, nhất là văn bản hành chính, người Nghệ vẫn tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc chuẩn quốc gia, sử dụng ngôn ngữ phổ thông tiếng Việt của cả nước, cho cả nước. Khoảng 2000 “từ Nghệ” được giới thiệu chắc là chưa đủ bởi lẽ tiếng Nghệ rất phong phú, chia ra nhiều vùng phương ngữ nhỏ hơn, và khá bền vững về mặt ngữ âm, ngữ điệu, nhưng đây là “đặc sản” miền quê.

Sách xuất bản đã được gửi tặng các đồng chí lãnh đạo tỉnh, Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh ủy, các sở ngành liên quan và 130 xã (mới) của tỉnh Nghệ An cùng 100 độc giả thân thiện và đã nhận được rất nhiều lời chúc mừng, quý trọng.

Nhà giáo, dịch giả Hán Nôm Ngô Trí Điềm - Diễn Châu viết: “Cảm ơn anh Lê Đình Hòa, em đã nhận được Trước tác Nghệ An Địa danh- Người Nghệ- Tiếng Nghệ. Công trình khoa học biên soạn công phu nghiêm túc trí tuệ uyên bác, trường tồn, có sức lan tỏa mạnh mẽ và truyền cảm hứng sâu sắc đến các thế hệ người Nghệ trong nước và làm ăn sinh sống ở ngoài nước. Đây là công trình văn hóa đồ sộ nền tảng hồn cốt bản lĩnh tinh thần thấm đẫm nhân văn con người Xứ Nghệ viết hoa trong mọi thời đại. Chúc mừng anh, kính chúc anh sức khỏe, tiếp tục sáng tạo Nghệ thuật những tác phẩm để đời ở tuổi U91”

Một bạn đọc ở quê nhà đã gieo những vần thơ chân chất, mộc mạc tặng tác giả:

“Xa quê hơn nửa đời người                

Một thời thầy đã rạng ngời phương Nam                          

Năm năm khổ trí lao tâm              

Tìm, nghe, lục, kiếm âm thầm ai hay,                                                    

Đến nay sách đã đến tay              

Nghệ An "NGƯỜI, ĐẤT, TIẾNG" say lòng người.                                

Chúc thầy mạnh khỏe vui tươi,               

Tiếp thêm, chia sẻ muôn nơi tỏ bày”.

Cảm nhận về cuốn sách “Đặc biệt” này, PGS, TS, Nhà Văn, Nhà báo Nguyễn Thế Kỷ, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nguyên Tổng Giám đốc Đài tiếng nói Việt Nam. Hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương; Chủ tịch Ủy ban Đoàn kết và Hợp tác Á, Phi, Mỹ Latinh viết ở 4 trang đầu giới thiệu cuốn sách: …“Nhà giáo, nhà nghiên cứu Lê Đình Hòa, một người con quê Nghệ An vừa đến tuổi 90, đã biên soạn cuốn “Nghệ An - Địa danh- Người Nghệ -Tiếng Nghệ”. Đây là cuốn sách mà tác giả đã dày công sưu tầm nhiều tài liệu, cứ liệu lịch sử, địa lý, ngôn ngữ, văn chương, di tích, thắng cảnh, danh nhân, gia phả dòng họ…Cũng là ghi chép về Nghệ An. nhưng ở “Nghệ An - Địa danh- Người Nghệ -Tiếng Nghệ” có cái mới là tiếp nối được những gì mà “Đất và con người Nghệ có được sau gần trăm năm sau so với “Nghệ An ký ” và “An Tĩnh xưa” vì lịch sử và xã hội con người và sự kiện thuộc phạm trù vận động không ngừng trong không gian và thời gian. Chính tác giả đã nhiều lần xúc động với những gì mà xưa nay đã giúp mình cảm nhận những cái rất lạ - rất mới trong quá trình sưu tầm. Như tác giả thường nghĩ “Mình chỉ là “Biên tập viên”, một công trình sưu tầm và ghi chép đơn thuần từ tâm huyết với quê hương’’. Cuốn sách biên soạn mang tính phổ thông nhằm cho mọi tầng lớp đọc và cùng chung cảm hứng”…

Riêng tác giả Lê Đình Hòa thì vẫn rất khiêm tốn gửi lời tâm sự: “Viết về Nghệ An xưa nay đã nhiều. Nhưng có lẽ những người cầm bút cùng chung kết luận “ Viết sao cho đủ”. Trong cuốn sách này còn thiếu sót những địa danh, người Nghệ, Tiếng Nghệ. Mong sự chia sẻ của bạn đọc”.

Chuẩn bị đón Xuân mới Bính Ngọ và Tết cổ truyền dân tộc năm 2026, xin gửi lời chúc Tác giả, Nhà giáo, Cụ Nguyễn Đình Hòa bước sang tuổi 91 an khang, mỗi ngày đều tràn đầy tiếng cười và niềm vui. Mãi là cây đại thụ che chở, truyền lửa yêu thương và trí tuệ cho các thế hệ sau./.