Cà Mau thành lập bảo tàng lúa nước và biểu tượng tôn vinh cây lúa

Theo UBND tỉnh Cà Mau, lúa nước không chỉ là một phương thức canh tác, mà là cội nguồn của một nền văn minh - nền văn minh đã nuôi dưỡng, bồi đắp và làm nên bản sắc dân tộc Việt Nam suốt hàng nghìn năm lịch sử. Từ hạt lúa nhỏ bé đã hình thành nên những giá trị lớn lao: An ninh lương thực quốc gia, sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân và một không gian văn hóa đậm đà bản sắc. Cây lúa không chỉ nuôi sống con người, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, hun đúc nên những phẩm chất tốt đẹp của người Việt: cần cù, kiên cường, sáng tạo và nghĩa tình.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Quốc Thanh, Giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Cà Mau khẳng định, trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, lúa nước không chỉ là cây lương thực sinh kế bền vững của đời sống hàng triệu nông dân mà còn là cội nguồn hình thành bản sắc văn hóa, cấu trúc xã hội và hệ giá trị tinh thần của người Việt Nam.

Theo ông Thanh, việc thành lập Bảo tàng Lúa nước và xây dựng Biểu tượng tôn vinh lúa nước tỉnh Cà Mau là một yêu cầu cấp thiết, nhằm để không chỉ bảo tồn di sản nông nghiệp truyền thống mà còn bảo tồn nền văn hóa của dân tộc trong bối cảnh nhiều giá trị đang mai một; nhằm tôn vinh người nông dân, người đã bao đời chịu thương chịu khó, một nắng hai sương để làm ra hạt lúa, hạt gạo để nuôi dân tộc, nuôi đất nước; đồng thời để giáo dục lịch sử – văn hóa địa phương, đặc biệt cho thế hệ trẻ; khẳng định công lao của bao thế hệ nông dân Cà Mau – Bạc Liêu trong tiến trình hình thành nền văn minh lúa nước; tạo sản phẩm du lịch đặc thù, góp phần phát triển kinh tế – xã hội bền vững, nâng cao đời sống người dân.

“Nếu văn minh lúa nước ở nhiều vùng khác gắn với phù sa ngọt, thì tại Cà Mau, Bạc Liêu, văn minh lúa nước mang một sắc thái riêng biệt – đó là văn minh sông nước gắn với lúa nước vùng ven biển. Nơi đây, cây lúa không tồn tại độc lập mà gắn với một hệ sinh thái tổng thể: đất – nước (cả nước ngọt, nước lợ và nước mặn) – thủy sinh – con người. Tiêu biểu là mô hình lúa – tôm, lúa – cá, thể hiện khả năng thích ứng linh hoạt với điều kiện tự nhiên luôn biến đổi”, ông Thanh nói.

Giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Cà Mau cho rằng, trong bối cảnh đô thị hóa tràn lan thiếu quy hoạch và biến đổi khí hậu, nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Trong đó có nông cụ truyền thống dần biến mất, nghề nông và tri thức canh tác cổ truyền không còn được truyền dạy đầy đủ, không gian văn hóa nông thôn bị thu hẹp, các giá trị văn hóa gắn với cây lúa chỉ còn tồn tại rời rạc trong ký ức cộng đồng. Do đó, việc xây dựng Bảo tàng Lúa nước, cũng như xây dựng Biểu tượng tôn vinh lúa nước chính là gìn giữ ký ức văn hóa của vùng đất xa xôi nhất của quá trình đi mở đất, lưu giữ tri thức sản xuất nông nghiệp truyền thống, tạo không gian để cộng đồng nhận diện và tự hào về bản sắc.

Ông Ngô Vũ Thăng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau chia sẻ, đối với Cà Mau - vùng đất địa đầu cực Nam của Tổ quốc, nơi cuối cùng của bản đồ hình chữ S, nơi ba mặt giáp biển, từng là vùng đất hoang hóa, nhiễm phèn, nhiễm mặn - hành trình gây dựng và phát triển nghề trồng lúa nước càng mang ý nghĩa đặc biệt. Đó là hành trình của ý chí, của nghị lực và của khát vọng chinh phục thiên nhiên. Từ những vùng đất trũng thấp, khắc nghiệt, người dân Cà Mau đã từng bước cải tạo, thích ứng, sáng tạo nên những mô hình sản xuất hiệu quả, góp phần khẳng định vị thế của địa phương trong bức tranh chung của nền văn minh lúa nước Việt Nam.

“Việc thành lập Bảo tàng Lúa nước tỉnh Cà Mau và biểu tượng tôn vinh Lúa nước không chỉ đơn thuần là xây dựng một thiết chế văn hóa, mà còn là sự khẳng định trách nhiệm của chúng ta trong việc gìn giữ ký ức, bảo tồn giá trị và truyền cảm hứng cho các thế hệ tương lai. Đây sẽ là nơi lưu giữ những hiện vật, tư liệu quý giá; là không gian tái hiện sinh động lịch sử lao động, sáng tạo của cha ông; là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống; đồng thời, là cầu nối giữa quá khứ - hiện tại và tương lai”, ông Thăng cho hay.

Để Bảo tàng Lúa nước và biểu tượng tôn vinh Lúa nước tỉnh Cà Mau thực sự phát huy giá trị, trở thành thiết chế văn hóa tiêu biểu, có sức lan tỏa mạnh mẽ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau đề nghị Sở VH-TT-DL tỉnh Cà Mau chủ trì, phối hợp với các sở NN-MT, Nội vụ, Xây dựng, Tài chính, Khoa học - Công nghệ và các địa phương có liên quan khẩn trương tham mưu trình UBND tỉnh Dự án trưng bày Bảo tàng lúa nước tỉnh Cà Mau theo hướng bảo tàng Lúa nước Cà Mau là Bảo tàng ký ức gắn với trải nghiệm thực tế, tập trung trưng bày giới thiệu các chuyên đề về quá trình khẩn hoang, vòng đời cây lúa, nông cụ từ truyền thống đến hiện đại, không gian làng quê Nam bộ và quê hương Cà Mau, không gian ẩm thực, lễ hội và các di sản văn hóa phi vật thể có liên quan, kết hợp trưng bày hiện vật - trải nghiệm thực tế - giáo dục cộng đồng.

Triển khai công tác sưu tầm và phục chế các công cụ sản xuất truyền thống gắn với nghề trồng lúa nước; các tranh ảnh, phim, tư liệu, các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể liên quan đến nghề truyền thống lúa nước, nhất là quá trình khẩn hoang, lập ấp, chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt của các thế hệ nông dân vùng đất Cà Mau - Bạc Liêu.

Đồng thời, phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia trong và ngoài nước để xây dựng nội dung trưng bày hiện đại, hấp dẫn, ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan, đặc biệt là ứng dụng công nghệ số trong công tác trưng bày.

Bên cạnh đó, cần gắn kết chặt chẽ hoạt động của bảo tàng với phát triển du lịch, giáo dục và truyền thống, để nơi đây thực sự trở thành điểm đến hấp dẫn, một không gian trải nghiệm sống động và có chiều sâu, để khai thác hiệu quả tiềm năng của bảo tàng, góp phần quảng bá hình ảnh của địa phương. Tăng cường phối hợp với ngành giáo dục để đưa bảo tàng trở thành địa chỉ học tập thực tế, góp phần giáo dục truyền thống yêu lao động, yêu quê hương đất nước cho thế hệ trẻ.